Asosiy faktlar

  • Ecodesign va energiya‑yorliqlar smartfon va slate‑planshetlar uchun 20 iyun 2025 yildan amal qilmoqda.
  • Qonunga ko‘ra, qurilma batareyasi kamida 800 to‘liq sikldan so‘ng 80% sig‘imni saqlashi kerak.
  • Ishlab chiqaruvchilar professional taʼmirchilar uchun ayrim ehtiyot qismlarni va buyurtma berish tartibini kamida 7 yil taqdim etishi shart.
  • Energiya yorlig‘i A–G samaradorlik, batareya davomiyligi, IP darajasi va A–E repairability (taʼmirlash osonligi) sinfini ko‘rsatadi.
  • Mustaqil auditlar va NGO tekshiruvlari EPREL maʼlumotlarida ko‘plab bo‘sh yoki foydali bo‘lmagan havolalar mavjudligini ko‘rsatmoqda.

EU qonunlari smartfon va planshetlarni sotib olishda foydalanuvchi uchun haqiqiy instrument — energiya yorlig‘i va texnik maʼlumotlar keltirilishini talab qiladi. Bu maqola sizga nima o‘zgargani, qaysi raqamlar va belgilarni sotib olish paytida tekshash kerakligi va amalda nima bilan yuzlashishingiz mumkinligini oddiy tilda tushuntiradi.

Nima sodir bo‘ldi

Yevropa Komissiyasi 2023 yilda qabul qilgan ecodesign va energiya‑yorlig‘i hujjatlari (amaliy jihatdan 20 iyun 2025 yildan) smartfon va slate‑planshetlar uchun yangi majburiyatlarni joriy etdi: qurilmalar energiya yorlig‘i bilan sotilishi, yorliqda energiya sinfi A–G, batareya davomiyligi (soat daqiqalarda), repairability (A–E) va batareya sikllari ko‘rsatilishi kerak.

Eng amaliy raqamlar — nima anglatadi

- 800 sikl × 80%: qonun smartfon batareyasi kamida 800 to‘liq zaryad‑bo‘shash siklidan so‘ng ham dastlabki sig‘imining kamida 80%ini saqlashi kerakligini belgilaydi. Bu qurilmaning batareyasi necha yil qulay ishlashi haqida muhim ko‘rsatkich.

- 7 yil ehtiyot qismlar: ishlab chiqaruvchi, importyor yoki vakili muayyan ehtiyot qismlarni professional taʼmirchilarga (baʼzi holatlarda yakuniy foydalanuvchiga) kamida 7 yil davomida taqdim etishi va buyurtma qilish tartibini ochiq saytida eʼlon qilishi lozim.

- 5 yil yangilanishlar (kontekst): energiya‑ecodesign qoidalari ishlab chiqaruvchilardan dasturiy taʼminot qo‘llab‑quvvatlash siyosatini vaqti‑vaqtida eʼlon qilishini talab qiladi; EPREL yozuvlarida ko‘plab flagmanlar uchun 5 yillik minimal majburiyatlar ko‘rsatilgan.

Qanday amaliy foyda bor — sotib olayotganda nima tekshash kerak

1) Yorliqni qidiring: onlayn sahifada yoki mahsulot oynasida EU energiya yorlig‘i bor‑yo‘qligini tekshiring. Yorliq energiya sinfini, batareya davomiyligini, repairability sinfini va batareya sikllari diapazonini ko‘rsatishi kerak.

2) EPREL sahifasini ko‘ring: qurilmaning EPREL kartasi (agar model Yevropa bozoriga chiqarilgan bo‘lsa) mahsulotning texnik varaqasini ko‘rsatadi — bu yerda ishlab chiqaruvchi eʼlon qilgan havolalar orqali ehtiyot qismlar va taʼmirlash yo‘riqnomalarini topish kerak.

3) Ehtiyot qismlar va narx havolalarini qidiring: EPRELda ko‘rsatilgan havola haqiqiy va ochiq sahifaga olib borishi kerak; agar havola umumiy support sahifasiga yoki login/serial so‘rashga olib borsa, bu amalda foydalanuvchi uchun yordamsiz hisoblanadi.

4) Repairability darajasi va batareya siklini solishtiring: yuqori repairability (A yoki B) va batareya sikllari qiymati (yuqori diapazon) – uzoq muddatda qulaylik va arzon taʼmirlash imkoniyatini bildiradi.

Amaliy muammo — qonun bilan real hayot orasidagi bo‘shliq

Mustaqil tekshiruvlar (Right to Repair Europe va iFixit bilan hamkorlikdagi auditlar) EPREL yozuvlarining katta qismi (taxminan 80%)da talab qilingan taʼmirlash maʼlumotlari aniq va oson ko‘rsatilmaganini aniqladi. Shuning uchun yorliq mavjudligi sotib olishdagi yakuniy kafolat emas: yorliqni va havolalarni tekshirish kerak.

Uzbekistonga aloqasi

Bu qoidalar Yevropa bozorida sotiladigan qurilmalarga taʼsir qiladi. O‘zbekiston bozoridagi mahsulotlarning barchasi EPREL yoki EU yorliqlariga ega bo‘lmasligi mumkin; lekin import qilinadigan yoki Yevropadan keladigan qurilmalar uchun yuqoridagi tekshiruvlar foydali bo‘ladi. Bundan tashqari, qurilmalarni uzoqroq ishlatish va taʼmirlashni tanlash umumiy xarajatlarni kamaytiradi — bu har qanday bozorga tegishli maslahat.

Xulosa va amaliy tavsiya

EU energiya‑ecodesign va yorliqlari sotib olishda yangi foydali vosita bo‘lishi mumkin — ammo yorliqni uchinchi tomon maʼlumotlari va EPREL sahifalari bilan tekshirish zarur. Agar sizga uzoq muddatli ishlash va arzon taʼmirlash muhim bo‘lsa, repairability A/B va yuqori batareya sikllari ko‘rsatilgan modellarga eʼtibor bering va ishlab chiqaruvchi saytida ehtiyot qismlar hamda taʼmirlash yo‘riqnomalari ochiq ekanligini tekshiring.

Asosiy manba: European Commission — Ecodesign & energy labelling: Smartphones and Tablets. Material mustaqil ravishda tekshirildi va o‘zbek tilida tayyorlandi.

Ko‘p so‘raladigan savollar

EU energiya yorlig‘i telefon va planshetlar uchun nimani ko‘rsatadi?

Yorliq energiya samaradorligi sinfini (A–G), batareya davomiyligi (soat daqiqalarda), qayta taʼmirlash/repairability sinfini (A–E), batareya sikllari qiymatini va IP (kirish/cho‘kmazlik) darajasini bildiradi. Qurilma uchun zarur texnik maʼlumotlar EPREL jamoat maʼlumotlar bazasida bo‘lishi kerak.

Bu qoidalar qachondan amal qiladi?

Ecodesign va tegishli energiya yorliqlari bo‘yicha asosiy qoidalar 20 iyun 2025 yildan boshlab amaliy hisoblanadi.

Qaysi mezonlar ishlab chiqaruvchilar uchun majburiy?

Smartfon/planšet batareyasi kamida 800 to‘liq zaryad-sikldan so‘ng ham dastlabki sig‘imining 80%ini saqlashi, muayyan ehtiyot qismlar va buyurtma qilingan bo‘lsa ularni kamida 7 yil davomida taqdim etish, va operatsion tizim yangilanishlari (agar ishlab chiqaruvchi eʼlon qilsa) kamida 5 yil taʼminlanishi kabi talablar qonuniy belgilangan.