Asosiy faktlar

  • 20-iyun-2025dan boshlab EU smartfon va planshetlarga energiya yorlig‘i va taʼmirlash darajasi talab qilinadi.
  • Right to Repair Europe tekshiruvida 2,334 smartfon yozuvidan atigi ~18%ida ehtiyot qismlar yoki taʼmirlash yo‘riqnomalariga ishlaydigan havola topilgan.
  • Tekshiruv mualliflari deyarli 80% modellarda majburiy maʼlumotlar yetishmasligini aniqladi va ayrim brendlar o‘zlarini yuqori taʼmirlash bahosi bilan baholagan.
  • EU energiya yorlig‘i va EPREL ma'lumot varaqasi xaridorlarga qurilma energiya samaradorligi, batareya aylanishi va taʼmirlash sinfini ko‘rsatadi.
  • Qoidalarning samarali bajarilishi uchun bozor nazorati va oshkoralik kuchaytirilishi kerak.

Yevropa bozoridagi yangi qoidalar amal qilishda bir yil to‘lganiga qaramay, ko‘plab smartfonlar majburiy taʼmirlash maʼlumotlarini bermayapti — shu sababli xarid qiluvchilar uchun EPREL bazasini tekshirish muhimroq bo‘lib qoldi.

Nima sodir bo‘ldi

2025-yil 20-iyundan boshlab EU smartfon va planshetlarga mo‘ljallangan ekodesign va energiya yorlig‘i qoidalari amalda. Bu talablar ichida qurilmaning energiya samaradorligi, batareya chidamliligi va, eng muhimi, taʼmirlash sinfi (A–E) ham bor. Qoidalarga binoan ishlab chiqaruvchilar EPREL (European Product Registry for Energy Labelling) deb nomlangan ochiq registrga model ma'lumotlarini joylashtirishi va iste'molchilarga ehtiyot qismlar narxlari hamda taʼmirlash yo‘riqnomalariga olib boruvchi havolalarni taqdim etishi shart.

Lekin yaqinda iFixit hamkorligidagi Right to Repair Europe koalitsiyasining tekshiruvi ko‘rsatdiki, so‘nggi bir yil ichida ro‘yxatga olingan 2,334 smartfon yozuvidan atigi taxminan 18 foizida ehtiyot qismlar yoki taʼmirlash yo‘riqnomalariga aniq ishlaydigan havolalar joylashtirilgan. Ko‘pchilik yozuvlarda havola maydoni bo‘sh qoldirilgan yoki umumiy yordam sahifasiga yo‘naltirilgan; hatto baʼzi holatlarda ehtiyot qismlar uchun Temu yoki AliExpress kabi chet el bozorlariga havola ko‘rsatilgan.

Nega bu foydali va muhim?

Bu masala oddiy texnologiya yangilikmi yoki qiziq mavzu emas — u xaridorlarni haqiqiy tanlov qilishdan mahrum qilmoqda. Agar siz xarid qilayotganda ehtiyot qismlar narxini va mavjudligini solishtira olmasangiz, qurilmani uzoq vaqt ishlatish yoki arzon taʼmirlash imkoniyati haqida to‘liq maʼlumotga ega bo‘lmayapsiz. Qoidalarning nazorat qilinmasligi esa ishlab chiqaruvchilarni formal to‘ldirish bilan cheklanishga chorlaydi, bu esa foydalanuvchilar uchun noxush oqibatlarga olib keladi.

Xarid qiluvchilar uchun amaliy tavsiyalar

1) EPRELni tekshiring: mahsulot yorlig‘idagi QR kod yoki EPREL saytiga model nomi bilan kirib, “spare parts” va “repair instructions” maydonlaridagi havolalar ishlashiga ishonch hosil qiling.

2) Havolani sinovdan o‘tkazing: agar havola umumiy yordam sahifasiga yoki chet el bozoriga yo‘naltirilsa, bu yetarli emas — iste'molchi uchun mos narx va rasmiy ehtiyot qism taʼminoti bo‘lishi kerak.

3) Yorliq yo‘q bo‘lsa ehtiyot bo‘ling: onlayn do‘kon yoki do‘konda energiya yorlig‘i yoki EPREL ma'lumotini topa olmasangiz, savol bering yoki boshqa modelni ko‘rib chiqing.

4) Brend tanlashda oshkoralikni ustun qo‘ying: uzoq muddatli dasturiy qo‘llab‑quvvat, rasmiy ehtiyot qismlar do‘koni va aniq narx siyosati bo‘lgan brendlar xarid uchun xavfsizroq imkoniyat yaratadi.

Nimalar o‘zgarmoqchi?

Koalitsiya xulosalariga ko‘ra, muammoni hal qilish uchun bozor nazorati kuchaytirilishi, EPREL yozuvlaridagi bo‘sh maydonlar avtomatik aniqlanishi va ishlab chiqaruvchilardan taʼmirlash indeksini hisoblash hisobotini ochiq qilish talab etiladi. Bu islohotlar bajarilgach, isteʼmolchi qarorlari ancha maʼlumotli bo‘ladi va qurilmalar umrini uzaytirish osonlashadi.

Qisqasi, EU qoidalari mavjud — lekin ular hali to‘liq ishlamayapti. Xarid qilishdan oldin EPREL maʼlumotlarini tekshirish bugungi kundagi eng foydali layfxaklardan biridir.

Asosiy manba: Right to Repair Europe. Material mustaqil ravishda tekshirildi va o‘zbek tilida tayyorlandi.

Ko‘p so‘raladigan savollar

EU energiya yorlig‘i va repairability (ta'mirlash mumkinligi) mavzusi nima beradi?

Yangi qoidalar smartfon va planshetlarga energiya samaradorligi yorlig‘i bilan birga ta'mirlash darajasini (A–E) ko‘rsatishni, ishlab chiqaruvchilardan ehtiyot qismlar va ta'mirlash yo‘riqnomalarini ochiq veb-sahifada taqdim etishni ham talab qiladi.

Xariddan oldin qanday tekshiruvlar qilish kerak?

Mahsulotning EPREL ma'lumot varaqlarini tekshiring — yorliqdagi QR kod yoki EPREL bazasidan model sahifasini topib, ehtiyot qismlar narxlari va ta'mirlash yo‘riqnomalariga olib boruvchi havola ishlashiga ishonch hosil qiling.

Agar model EPRELda yetarlicha ma'lumot ko‘rsatmasa nima qilish kerak?

EPREL tizimida yoki sotuvchi kanal orqali nomuvofiqlikni xabar qiling; shuningdek, ehtiyot qismlarga ochiqroq yondashadigan, uzoqroq dasturiy qo‘llab‑quvvat va aniq narx ko‘rsatadigan brendlarga ustunlik bering.