Asosiy faktlar

  • 2026 yilda O‘zbekiston hukumati va telekommunikatsiya idoralari SIM va IMEI nazoratini kuchaytirdi (qoidalar 2026 yil boshida va aprel/iyul oylarida yangilandi).
  • IMEIni rasmiy tarzda tekshirish imkoniyati my.gov.uz yoki uzimei.uz orqali mavjud — noqonuniy yoki klonlangan qurilmalar haqida maʼlumot beriladi.
  • SIM‑swap va virtual raqamlar bilan bog‘liq firibgarliklarga qarshi operatorlar call‑markazlari va ofislari orqali raqamni bloklash va yozma ariza talab qiladi; baʼzi onlayn bloklash imkoniyatlari joriy qilinmoqda.
  • Banklar 2026 yil aprelidan boshlab mobil ilovalarda raqam va JSHSHIR/PINFL mosligini tekshirishni kuchaytirdi, bu bank hisoblari hamroslikdagi xavfni kamaytiradi.
  • Telekom Antifrod va RTMC kabi tizimlar telefon firibgarliklarini aniqlash va IMEIlarni qora ro‘yxatga kiritishda ishtirok etadi.

Nima sodir bo‘ldi va nimani bilishingiz kerak

So‘nggi yilda O‘zbekiston rasmiy idoralari va banklar mobil aloqa va qurilma identifikatsiyasiga oid qoidalarni kuchaytirdi: 2026 yil boshida va keyingi oylar ichida qator hujjatlar va tizimlar joriy etildi. Endi har bir fuqaro telefon IMEI kodini rasmiy xizmatlardan tekshirishi, va shubhali faollikda operator orqali raqamni tezda bloklatishi mumkin — banklar esa mobil ilovalar ro‘yxatiga kiritishda telefon raqami bilan JSHSHIR (PINFL) mosligini tekshiradi.

IMEI va virtual raqamlar: nimani tekshirish kerak

IMEI — qurilmangizning noyob identifikatori. O‘zbekistonda rasmiy IMEI‑bazani tekshirish uchun uzimei.uz va my.gov.uz xizmatlari ishlatiladi; ular orqali qurilmangizning ro‘yxatga olingan yoki qora ro‘yxatda ekanini aniqlash mumkin. Agar IMEI ro‘yxatda yo‘q yoki klonlangan bo‘lsa, qurilma noqonuniy olib kirilgan yoki muammoli bo‘lishi mumkin — bu holatda savdoning qonuniyligini so‘rang va sotib olishdan oldin tekshiring.

SIM‑swap, virtual raqamlar va qanday tahdidlar mavjud

Firibgarlar SIM‑swap, virtual raqamlar va soxta qo‘ng‘iroq texnikalaridan foydalanib, bir martalik kodlarni yoki bank hisoblariga kirishni amalga oshiradi. Rasmiy organlar bunday holatlarning oldini olish uchun telekommunikatsiya qoidalarini yangiladi va “Telekom Antifrod” kabi tizimlar yo‘lga qo‘yildi. Shu bilan birga, hukumat virtual raqamlar haqida tushuntiruv e’lon qilgan va yangi qoidalarga asoslangan tekshiruvlarni kuchaytirgan.

Agar siz shubha qilayotgan bo‘lsangiz — darhol nima qilish kerak

1) IMEIni tekshiring: uzimei.uz yoki my.gov.uz orqali qurilmangiz IMEIsi ro‘yxatda ekanini aniqlang. Agar yo‘q yoki klon holati bo‘lsa, sotib olish yoki foydalanishni to‘xtating.

2) Raqamni bloklash: shubha sezilsagina darhol mobil operatoringizning call‑markaziga qo‘ng‘iroq qiling va raqamni bloklashni so‘rang. Ko‘pgina operatorlar telefon orqali birinchi yordam va raqamni vaqtincha bloklashni amalga oshiradi; keyin operator ofisiga yozma ariza topshirish talab qilinadi.

3) Bank aloqalarini tekshiring: banklar mobil ilovalarda telefon raqami bilan JSHSHIR/PINFL mosligini tekshiradi. Agar shubhali SMS yoki kod yuborilsa, bankga darhol xabar bering va hisoblarni bloklang.

4) Politsiya va nazorat idoralariga murojaat: qurilma o‘g‘irlangan yoki jinoyat belgilar mavjud bo‘lsa, IIV yoki RTMC orqali rasmiy murojaat qoldiring — IMEIni qora ro‘yxatga kiritish masalalari bo‘yicha ular bilan hamkorlik mavjud.

Qanday odatlarni qo‘llash kerak (pragmatik tavsiyalar)

  • Yonma‑yon ro‘yxat: telefonni sotib olayotganda IMEIni (quti va qurilmada ko‘rsatilgan) tekshiring.
  • Hech qachon SMSdagi kod yoki bank ma’lumotini kimgadir aytmang.
  • Operator va banklarning rasmiy ilovalarini va call‑markaz raqamlarini saqlang; telefonni yo‘qotganingizda tez choralar ko‘rishingiz oson bo‘ladi.
  • Agar imkon bo‘lsa, eSIM profili yoki SIM almashtirish jarayonida operatorning talab qiladigan shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarini oldindan tayyorlab qo‘ying.

Xulosa

2026 yilda O‘zbekiston mobil xavfsizlik tizimlari va qoidalari kuchaytirildi — bu foydalanuvchilarga telefon va bank hisoblarini himoya qilishda yangi imkoniyatlar beradi. Muhim qadam: IMEIni rasmiy manbalardan tekshirish, shubhali holatda operatorga darhol murojaat qilish va bank ilovalarida yangi tekshiruv qoidalariga amal qilish. Ushbu oddiy amallar ko‘plab muloqot va moliyaviy firibgarliklarning oldini oladi.

Asosiy manba: Gov.uz (Ministry of Digital Development — rasmiy izoh haqida maqola). Material mustaqil ravishda tekshirildi va o‘zbek tilida tayyorlandi.

Ko‘p so‘raladigan savollar

IMEI kodini qanday tekshirish mumkin?

O‘zbekistonda IMEIni rasmiy xizmatlar orqali tekshirish mumkin: uzimei.uz yoki my.gov.uz orqali qurilmangiz IMEIsi ro‘yxatda ekanini, qora ro‘yxatda yo‘qligini tekshiring.

Agar SIM‑kartam o‘g‘irlanib yoki klonlangan bo‘lsa, nima qilish kerak?

Birinchi qadam — darhol operatoringizning call‑markaziga qo‘ng‘iroq qilib raqamni bloklash. Keyin operator ofisiga yozma ariza qoldiring; ba’zi holatlarda my.gov.uz orqali ham bloklash imkoniyati paydo bo‘lgan.

Bank ilovalari bilan bog‘liq xavfsizlik uchun nima qilish kerak?

Bank mobil ilovasida ro‘yxatdan o‘tishda telefon raqami va JSHSHIR/PINFL mosligini tekshirish joriy etilgan. Banklar 1‑martalik kodni uch marta xato kiritish holatida bloklash kabi qoida o‘rnatdi — shuning uchun kodlarni hech kimga bermang va ilovani himoya qiling.

Yo‘qolgan telefonni qanday qilib qora ro‘yxatga kiritish mumkin?

Telefon yo‘qolgan yoki o‘g‘irlangan bo‘lsa, avvalo operatorga xabar bering va IIV yoki RTMCga murojaat qiling: IMEIni aniqlab, ularni qora ro‘yxatga kiritish bo‘yicha yordam so‘rang.